Vooruitsigte vir die 2026/27-lusernseisoen in Suid-Afrika

Die vooruitsigte vir die 2026/27-lusernseisoen in Suid-Afrika is oor die algemeen positief. Daar is potensiaal om produksie in die besproeiingsgebiede van die Noord-Kaap uit te brei, en ’n voorspelde El Niño-weerpatroon kan opbrengste en kwaliteit verbeter ná verskeie natter La Niña-jare.

Uitvoervraag, veral uit die Midde-Ooste en moontlik China, bly sterk en kan verder toeneem indien die aanbod groei. Terselfdertyd vereis die plaaslike suiwelmark steeds hoëgehalte lusern, ondanks onlangse uitdagings soos droogte en siektes.

Die belangrikste plaaslike mark vir hoëgehalte lusern is die suiwelbedryf in die Wes-Kaap, Suid-Kaap, Oos-Kaap en KwaZulu-Natal. Foto: ProAgri

Internasionale voorraadvlakke is relatief laag en pryse toon ’n opwaartse neiging. ’n Sterker rand het egter ’n deel van die prysvoordele vir produsente verminder. Die voortgesette oorlog in die Midde-Ooste en die sluiting van die Straat van Hormuz ontwrig tans skeepsvervoer en verhoog logistieke koste. Dit kan uitvoer op kort termyn beperk, maar die algemene vooruitsigte vir hoëgehalte Suid-Afrikaanse lusern bly gunstig.

Andreas Snyman, GWK se Uitvoerende Hoof van Neute, Bone en Internasionaal, is sedert Julie 2025 ook verantwoordelik vir GWK se lusernbesigheid en som die vooruitsigte vir die 2026/27-lusernseisoen in Suid-Afrika só op.

Aanbod

Lusern is ’n belangrike gewas in die besproeiingsgebiede van die Noord-Kaap. Dit speel ’n belangrike rol in kontantvloei, aangesien die gewas maandeliks van September tot Mei geoes word. Lusern is ook ’n waardevolle wisselbougewas wat help om grondgesondheid te verbeter en onkruid te beheer.

Tans is daar tussen 15 500 en 17 000 hektaar lusern in die Vaalharts-, Modderrivier/Jacobsdal- en Oranjerivier-besproeiingsgebiede, wat strek van Vanderkloof tot Upington. Dit is laer as die vlakke tussen 2012 en 2020, toe tussen 20 000 en 24 000 hektaar onder besproeiing in hierdie gebied verbou is.

Lusern is ’n belangrike gewas in die besproeiingsgebiede van die Noord-Kaap. Foto: GWK

Gegewe die huidige aanplantings lyk dit of daar geleentheid is om die aantal lusernhektaar in die komende seisoene uit te brei.

Weerstoestande speel ’n belangrike rol in lusernproduksie. Lusern is een van die gewasse waar minder reën dikwels beter is vir die produksie van hoër gehalte. Die afgelope vyf jaar is oorheers deur ’n La Niña-weerpatroon wat tot hoër as normale reënval gelei het en produksie bemoeilik het.

’n El Niño-weerpatroon word vir 2026/27 voorspel, wat waarskynlik sal lei tot hoër opbrengste en beter grade lusern.

’n El Niño-weerpatroon kan hoër opbrengste en beter grade lusern beteken. Grafika: th.bing.com

Vraag – uitvoermark

Suid-Afrika lewer lusern hoofsaaklik aan die Midde-Ooste, en in ’n mindere mate aan China.

Voor 2022 het uitvoere tussen 140 000 en 180 000 ton bereik. Vir die 2025/26-seisoen word uitvoer van 120 000 tot 140 000 ton verwag. Die rede vir laer uitvoervolumes is nie ’n afname in vraag nie, maar eerder ’n beperkte aanbod uit Suid-Afrika.

Indien die aanbod toeneem, kan uitvoere groei sonder om druk op pryse te plaas.

Verenigde Arabiese Emirate (VAE)

Die vraag in die VAE is tussen 2 miljoen en 2,4 miljoen ton per jaar. Dit is ’n groot mark vir Graad 1 en Graad 2 lusern, wat hoofsaaklik as dierevoer vir kamele en bokke gebruik word.

Die VAE beskik ook oor groot suiwelplase wat Premium- en Supreme-gehalte lusern gebruik. Die regering subsidieer luserninvoere om voedselveiligheid en landbou-ontwikkeling te ondersteun.

Saoedi-Arabië

Saoedi-Arabië is ook ’n groot mark vir Suid-Afrikaanse lusern. Die produk word grootliks aan groot suiwelbedrywe verkoop, wat hoofsaaklik Premium- en Supreme-gehalte gebruik. Die Saoedi-regering subsidieer ook invoere.

Die Midde-Ooste het ’n sterk suiwelkultuur, en suiwelprodukte vorm ’n groot deel van die dieet.

In die Midde-Ooste word lusern dikwels as voer vir kamele, bokke en suiwelbeeste gebruik. Foto: Unsplash/Matthieu-Rochette

Ander markte

Ander potensiële markte sluit Suid-Korea, Japan en Thailand in.

Hierdie markte word tans hoofsaaklik deur die VSA en Kanada bedien, deels weens vryhandelsooreenkomste wat die VSA ’n voordeel gee. Spanning in die VSA-China handelsverhoudinge kan egter geleenthede skep vir alternatiewe verskaffers soos Suid-Afrika.

Vraag – plaaslike mark

Daar is steeds ’n sterk vraag na Suid-Afrikaanse lusern in die plaaslike mark. Die belangrikste mark vir hoëgehalte lusern is die suiwelbedryf in die Wes-Kaap, Suid-Kaap, Oos-Kaap en KwaZulu-Natal.

Hierdie mark is egter die afgelope jaar negatief beïnvloed deur bek-en-klouseer, veral in KwaZulu-Natal.

Droogte kom ook gereeld in Suid-Afrika voor. In die afgelope jaar het die Suid- en Oos-Kaap ernstige droogtetoestande ervaar. In sulke gevalle word laer gehalte lusern dikwels aan hierdie markte verkoop.

Boere wat deur droogte geraak word, verkeer dikwels onder finansiële druk, wat hul vermoë beperk om hoë pryse vir veevoer te betaal.

Kompetisie

Die belangrikste internasionale produsente wat lusern aan die Midde-Ooste verkoop, sluit in:

• Egipte
• Soedan
• Spanje
• Italië
• Roemenië
• Pakistan

Hierdie lande produseer songedroogde lusern, sowel as gedehidreerde en dubbel saamgeperste lusern. Hul grootste mededingende voordeel is laer logistieke koste.

Egipte ontwikkel tans groot besproeiingsprojekte uit die Nylrivier en produseer groot volumes Graad 1 en 2 lusern.

Die VSA en Kanada is groot uitvoerders na die Verre Ooste, maar weens hoë logistieke koste is hulle minder mededingend in die Midde-Ooste.

Suid-Afrika se grootste mededingende voordeel is die produksie van hoëgehalte Premium- en Supreme-lusern. Die Graad 1 en 2 markte is meer mededingend en pryse is laer.

Suid-Afrika is tans die belangrikste verskaffer in die Suidelike Halfrond en het ’n seisoenale produksievenster wat dit moontlik maak om markte te voorsien wanneer produsente in die Noordelike Halfrond nie produseer nie.

Prysverwagtinge (sonder die huidige oorlog in ag geneem)

Voorraadvlakke in die Midde-Ooste is tans laer as normaal. Hierdie situasie volg op ’n periode van laer pryse.

Internasionale lusernproduksie het tussen 2022 en 2024 afgeneem omdat boere oorgeskakel het na gewasse soos koring, mielies en sojabone.

Klimaatuitdagings het ook in 2025 tot laer produksie van hoëgehalte lusern gelei.

As gevolg hiervan toon internasionale pryse ’n stadige opwaartse tendens, met ’n styging van ongeveer $20 tot $50 per ton in die Midde-Ooste.

China

China se vraag neem toe. Die grootste kopers van Suid-Afrikaanse lusern in China is suiwelplase, wat hoofsaaklik Premium- en Graad 1 lusern aankoop.

In die afgelope jaar het China ongeveer 20 000 ton uit Suid-Afrika ingevoer. As gevolg van die VSA–China handelskonflik kan hierdie mark egter groei tot 50 000 tot selfs 80 000 ton.

Die algemene prentjie vir Suid-Afrikaanse lusern bly dus positief, veral vir hoëgehalte uitvoerprodukte.

Iran het die Straat van Hormuz, ’n sleutelroete vir 20% van die wêreld se olie- en gasvoorrade, gesluit. Grafika: NRC

Oorlog in die Midde-Ooste

Op 27 Februarie het oorlog uitgebreek tussen Iran, Israel en die VSA. Iran het die Straat van Hormuz gesluit. Ongeveer 20% van die wêreld se olie word deur hierdie seestraat vervoer.

Hierdie roete gee ook toegang tot belangrike invoerhawens in die Midde-Ooste, soos:

• Jebel Ali (VAE)
• Dammam (Saoedi-Arabië)
• Koeweit

Die gevolge sluit in:

• Skeepslyne aanvaar tans geen nuwe besprekings na die Midde-Ooste nie.
• ’n Oorlogsheffing van $3000 per houer (ongeveer $150 per ton) is ingestel.
• Versekeringsmaatskappye het skeepsversekering beperk.
• Produkversekering vir vragte op see is ook beperk.

Houers wat reeds op see is, kan by die volgende hawens afgelaai word:

• Khor Fakkan (VAE)
• Sohar (Oman)

Van daar sal produkte per pad na kopers in die VAE en Saoedi-Arabië vervoer word.

Hierdie ontwrigtings kan lei tot tekorte aan voedsel en veevoer in die Midde-Ooste, wat pryse vir lusern vinnig laat styg.

Tans is dit egter moeilik om voordeel te trek uit hierdie hoër pryse omdat skeepsvervoer grootliks gestop het totdat die Straat van Hormuz heropen of alternatiewe roetes gevestig word.

Alternatiewe roetes

Belangrike alternatiewe toegangspunte kan wees:

• Khor Fakkan en Sohar vir die oostelike VAE
• Jeddah vir Saoedi-Arabië via die Suez-kanaal

Die Rooi See bly egter ook onder druk weens veiligheidsrisiko’s.

Egipte kan ook lusern per pad na die Midde-Ooste uitvoer, aangesien die padnetwerk goed ontwikkel is.

Indien die oorlog langer duur, kan dit invoer verder beperk en pryse verder opstoot. ’n Groot deel van die prysstyging kan egter deur hoër logistieke en versekeringskoste geabsorbeer word.

Tans is dit moeilik om voordeel te trek uit hoër pryse omdat skeepsvervoer grootliks gestop het totdat die Straat van Hormuz heropen of alternatiewe roetes gevestig word. Foto: Unsplash/Ali Mkumbwa

Wisselkoers

Die verswakking van die Amerikaanse dollar het gelei tot ’n sterker Suid-Afrikaanse rand.

• 2024/25 gemiddelde wisselkoers: R18,50 – R18,80 per USD
• 2025/26: ongeveer R16,00 per USD

Die sterker rand het ’n groot deel van die internasionale prysstyging geabsorbeer. Produsente kon ongeveer R500 per ton meer ontvang het indien die rand swakker was.

Vir die volgende jaar word verwag dat die wisselkoers tussen R15,50 en R16,50 per dollar sal stabiliseer. In so ’n scenario behoort produsente meer voordeel uit die hoër internasionale lusernpryse te kry.

Opsomming

• Die algemene vooruitsigte vir Suid-Afrikaanse lusern is positief.
• Sterker internasionale vraag behoort pryse in die volgende 12 maande te ondersteun.
• Daar is ruimte om produksie uit te brei sonder om pryse onder druk te plaas.
• Die oorlog in die Midde-Ooste kan uitvoer tydelik vertraag.
• Die langer die konflik duur, hoe groter kan die voorraadtekorte in die mark word.
• Wanneer skeepsroetes normaliseer, kan dit gunstig wees vir produsentepryse.