Die A tot Z van die dieselrabat

Gerhard Burger en Mlibo Qotoyi, landbou-ekonoom-interns by Graan SA, het hierdie artikel geskryf en dit verskyn ook in VKB se tydskrif, Die Pad Saam. 

 Sedert 2000 het die Suid-Afrikaanse regering ʼn dieselrabat- of dieselkortingstelsel vir primêre produsente geïmplementeer om die finansiële las van hoë brandstofkoste te verlig. Besighede wat deur die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID) geadministreer word, kan ʼn deel van die algemene brandstofheffing en die Padongelukkefonds (POF)-heffing terugeis. Hierdie rabat bevoordeel hoofsaaklik die landbou-, bosbou-, vissery- en mynbousektore. 

Hoe werk die dieselrabat? 

Die dieselrabat bied 40% van die algemene brandstofheffing en 100% van die POF-heffing, wat finansiële verligting aan landbouprodusente bied deurdat ʼn gedeelte van brandstofkoste terugbetaal word. Produsente kan hierdie korting op 80% van kwalifiserende dieselgebruik eis. Hierdie korting het gestyg van 121,1 sent/liter in 2010 tot 366 sent/liter vandag. Ten spyte van ʼn daling in die gemiddelde dieselprys oor die afgelope paar jaar, het die korting sedert 2023 onveranderd gebly op 366 sent/liter. Dit is as gevolg van die manier waarop die korting gestruktureer en bereken is. 

Figuur 1: Dieselrabat-samestelling (aan die kant van die grafiek: Sent/liter; blou: POF-heffing; rooi: brandstofheffing)

Figure 2 en 3 vergelyk die huidige dieselpryssamestelling met die vorige jaar. Dit wys dat die POF-heffing nou ʼn groter deel van die dieselprys uitmaak as in Februarie verlede jaar, terwyl die bydrae van die basiese brandstofprys, of die koste aan wal van diesel in Suid-Afrika, afgeneem het. Dit is omdat die POF en ander brandstofheffings vas gebly het en nie gebaseer is op die koste aan wal van diesel nie. 

 Die rabatprogram bied noodsaaklike verligting deur 100% van die POF-heffing en 40% van belasting en aksynsbelasting op diesel wat vir landboudoeleindes gebruik word, te dek, toegepas op 80% van ʼn produsent se kwalifiserende gebruik. Vaste heffings vereenvoudig terugbetalingsberekeninge vir besighede en die SAID deur toe te laat dat bedrae gebaseer word op werklike dieselverbruik eerder as wisselende markpryse. Hierdie voorspelbaarheid is van kardinale belang vir produsente se begroting en finansiële beplanning. Uiteindelik ondersteun hierdie inisiatief noodsaaklike produksiebedrywe, wat hulle help om volhoubaar te funksioneer en voedselprodukte doeltreffend te lewer. As een van die min voordele vir produsente, moet dit waardeer word. 

 ʼn Vergelyking in die samestelling van die dieselprys word in Figure 2 en 3 gewys. 

Figuur 2: Dieselpryssamestelling – Februarie 2024

Figuur 3: Dieselpryssamestelling – Februarie 2025

Hoe kwalifiseer produsente vir die dieselrabat? 

Vir produsente om die dieselrabat te eis en toegang daartoe te verkry, moet hulle aan spesifieke vereistes voldoen en ʼn gestruktureerde proses volg. Slegs BTW-geregistreerde besighede kan die dieselrabat deur die BTW 201-opgawe eis. Die rabat verminder die betaalbare BTW of verhoog terugbetalings as dit in ʼn terugbetalingsposisie is. BTW-nakoming is noodsaaklik aangesien uitstaande betalings eise kan belemmer. Die korting dek primêre produksieaktiwiteite, soos die vervoer van produkte en insette na die plaas.  

 Produsente moet rekords vir ten minste vyf jaar hou, aangesien die SAID logboeke en aankooprekords kan oudit. Sodra produsente in aanmerking kom, moet hulle by die SAID registreer deur die korrekte aansoekvorm in te dien om die korting aan hul BTW-rekening te koppel. 

• Vir ʼn enkele kwalifiserende entiteit moet die produsent die VAT101D-vorm indien: Laai hier af.

• Vir takke van ʼn kwalifiserende entiteit, gebruik die VAT102D-vorm. Elke tak moet afsonderlik geregistreer word: Laai hier af.

Die rol van logboeke ten einde ʼn terugbetaling te verseker 

 Die byhou van ʼn gedetailleerde logboek is belangrik vir produsente wat die dieselrabat eis. Hulle moet grootmaat-dieselaankoopkwitansies hou en aanteken hoe die diesel op die plaas gebruik word. Gereelde inskrywings in die logboek moet alle aktiwiteite wat met die kortingseise verband hou, dokumenteer om ʼn duidelike ouditspoor te skep.  

 Algemene redes vir vertragings of verwerpings sluit in nie-kwalifiserende aktiwiteite en onduidelike logboekrekords. Om ʼn suksesvolle eis te verseker, moet produsente skedule 6 deel 3 van die Doeane- en Aksynswet hersien en dieselgebruik akkuraat aanteken, insluitend:  

• Datum van reseptering;  

• Hoeveelheid gedispenseer;  

• Voertuig- of toerustingbesonderhede (fabrikaat, model, registrasienommer);  

• Kilometerteller of uurmeterlesings; en  

• Doel van gebruik, met spesifisering van kwalifiserende aktiwiteite en plaas se ligging.  

 Eise moet slegs gemaak word vir diesel wat verbruik is, nie vir ongebruikte aankope nie, met volledige rekords wat brandstofbeweging van verspreiding tot finale gebruik op die plaas dophou.  

Vir verdere besonderhede kan produsente na die volgende dokumente verwys: 

 Skedule 6 van die Wet op Doeane- en Aksynsreg: Laai hier af.

Voorbeeld van ʼn dieselverbruik-logboek wat aan SAID-vereistes voldoen: 

 Figuur 4 is ʼn voorbeeld van ʼn dieselverbruik-logboek wat aan SAID-vereistes voldoen volgens die SAID se webwerf (Laai hier af).
 

Figuur 4